1. Deneme Yazısı

• Tanım: Deneme, herhangi bir konuyu kişisel görüşlerle, etkili ve samimi bir anlatımla ele alan düzyazı türüdür. Okuyucuyu düşündürmeyi amaçlar ancak makale, fıkra ve eleştiriden farklıdır; belirli bir görüşü zorla kabul ettirmez, belge ve tanıklık zorunluluğu yoktur, kesin yargıya varmaz.

• Tarihçe: 16. yüzyıl Fransız yazarı Michel de Montaigne, deneme türünün kurucusu sayılır. Montaigne, denemelerinde kendisini olduğu gibi, özentisiz ve samimi bir şekilde anlatmıştır. Deneme, güçlü bir "ben" bilinciyle yazılır.

• Özellikleri:

  • Özneldir, "ben" dili hakimdir.

  • Konu sınırlaması yoktur; günlük hayattan büyük fikirlere kadar her konu işlenebilir.

  • Okurla yazar arasında samimi, sohbet havası vardır.

  • Kurmaca değildir, gerçek düşünceler dile getirilir.

  • İroni, anekdot ve özgün söyleyişler sık kullanılır.

  • Kesin yargıya varılmaz, okurun kendi sonucuna varması beklenir.

• Alt Türleri:

  • Klasik Deneme: İçten, hoşça vakit geçirten, deneyim ve özdeyişler içerir.

  • Edebî Deneme: Edebiyat konularında, edebî boyutta düşünceler.

  • Felsefi Deneme: Doğruyu ve aydınlığı arayan, düşündüren yazılar.

  • Eleştirel Deneme: Bir konunun iyi-kötü yanlarını değerlendirir.

• Türk Edebiyatındaki Temsilcileri: Ahmet Rasim, Ahmet Haşim, Yahya Kemal, Nurullah Ataç, Sabahattin Eyüboğlu, Melih Cevdet Anday, Yaşar Kemal, vb.

2. Söyleşi (Sohbet) Yazısı

• Tanım: Yazarın kendi görüşleri doğrultusunda, günlük sanat olayları veya çeşitli konularda samimi ve konuşma havasında yazdığı yazı türüdür.

• Özellikleri:

  • Soru-cevap tarzında anlatım, devrik cümleler yaygındır.

  • İçten, yalın, duru bir dil kullanılır.

  • Konu genellikle genel ve yüzeyseldir.

  • Öznel anlatım, kanıt arama zorunluluğu yoktur.

  • Deneme ile karıştırılabilir ama söyleşi daha uzundur.

• Türk Edebiyatındaki Temsilcileri: Ahmet Rasim, Peyami Safa, Melih Cevdet Anday, Şevket Rado, vb.

• Örnek Metin: Nurullah Ataç'ın "Geldiği Gibi" adlı söyleşisi, kış mevsimine dair içten ve samimi gözlemler içerir.

3. Röportaj Yazısı

• Tanım: Bir kişi, yer ya da olayı, yazarın görüş ve düşünceleriyle birleştirerek geniş kitlelere tanıtan araştırma ve inceleme yazısıdır. Gazete, dergi, radyo, televizyon ve internet ortamında yaygındır.

• Özellikleri:

  • Yaşatarak öğretme ve belgelemeyi amaçlar.

  • Genellikle soru-cevap ya da belgesel tarzında yazılır.

  • Doğruluk belge, fotoğraf, istatistikle desteklenir.

  • Kamuoyu oluşturma, toplum sorunlarını yansıtma işlevi vardır.

  • Yazarın bilgi birikimi ve deneyimiyle öznel boyut da taşır.

• Röportaj Yapım Aşamaları:

  • Planlama: Konu ve görüşülecek kişi belirlenir; sorular hazırlanır.

  • Görüşme: Samimi ortam sağlanır; yeni sorular anlık sorulabilir.

  • Yayınlama: Metin gözden geçirilir, kişi onayı alınır, düzenlenir.

• Türk Edebiyatında Örnekler: Ruşen Eşref Ünaydın, Yaşar Kemal, Fikret Otyam, vb.

• Örnek Röportaj: Buket Uzuner ile yapılan söyleşi, yazarlık süreci ve çocuk kitaplarına dair görüşler içerir.

4. Deneme ve Röportaj Örnekleri

• Montaigne'nin ölüm üzerine düşünceleri, yaşam ve ölümün kaçınılmazlığı ve insanın buna bakışı.

• Afşar Timuçin'in yolculuk temalı denemesi; yolculuğun hayaller, umutlar ve kişisel keşif üzerindeki etkisi.

• Nurullah Ataç'ın özgür kişi tanımı; gerçek özgürlüğün düşüncelerdeki tutarlılıkla mümkün olduğu.

• Yaşar Kemal'in çocukluk ve gençlik yıllarına dair röportaj bölümü.

Genel Özet:

7. hafta dersinde, farklı yazı türlerinden; özellikle deneme, söyleşi ve röportaj türleri detaylı olarak incelenmiştir. Deneme türü, yazarın kişisel düşüncelerini özgürce dile getirdiği, okuru düşündürmeyi amaçlayan özgün ve samimi yazılardır. Söyleşi, daha sohbet havasında, günlük konuları içten bir şekilde ele alır. Röportaj ise bir kişiyi veya olayı belgeleyerek, okuyucuya yaşatarak tanıtmayı hedefler ve genellikle gazetecilikle iç içedir.

Kişisel Hayatı Konu Alan Metinler

1. Anı (Hatıra)

   • Anı, geçmişte yaşanmış olayların yazarın gözlem, izlenim ve bilgi birikimiyle anlatılmasıdır.

   • Anılar, bireysel ve öznel olmasına rağmen gerçeği saptırmamak önemlidir.

   • Anı ile öz yaşam öyküsü karıştırılmamalıdır; anı dışsal olaylara, öz yaşam öyküsü ise içsel olaylara odaklanır.

   • Anıların yazılması genellikle olaylardan uzun zaman sonra olur, bellek yanılmaları olabilir.

   • Anılar kronolojik ya da karışık sırayla yazılabilir.

   • Amaçları arasında unutulma korkusunu yenmek, gerçekleri kalıcı kılmak, tarihsel döneme ışık tutmak yer alır.

   • Türk edebiyatında anı türü Tanzimat sonrası yaygınlaşmış, önemli yazarlar arasında Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Halide Edip Adıvar, Yahya Kemal, Refik Halit Karay gibi isimler vardır.

2. Günlük (Günce)

   • Günlük, yazarın kendi duygu, düşünce ve yaşadıklarını gün gün yazdığı yazı türüdür.

   • Günlük yazıları yaşandığı anda yazıldığı için anılardan farklı olarak tazelik ve doğrudanlık taşır.

   • İki türü vardır: içe dönük (kişisel) ve dışa dönük (çağının olaylarını anlatan).

   • Günlükler kanıt amaçlı değildir; içtenlik ve samimiyet önemlidir.

   • Batıda Franz Kafka, Virginia Woolf gibi önemli günlük yazarları vardır.

   • Türk edebiyatında günlük türü Tanzimat'la girmiş, asıl gelişimi ise Cumhuriyet dönemiyle olmuştur (Nurullah Ataç, Salah Birsel, Tomris Uyar gibi).

     Türk edebiyatında günlük türü Tanzimat’la girmiş, asıl gelişimi ise Cumhuriyet dönemiyle olmuştur (Nurullah Ataç, Salah Birsel, Tomris Uyar gibi).

3. Gezi Yazısı

   • Gezi yazısı, yazarın gördüğü yerleri gözlem ve bilgiye dayalı, akıcı ve etkileyici bir şekilde anlattığı yazı türüdür.

   • Amaç farklı kültürleri, coğrafyaları tanıtmak, okuyucunun gezme arzusunu uyandırmaktır.

   • Gezi yazıları nesnel gözlemler ve yazarın öznel izlenimlerini bir arada barındırır.

   • Anı türünden farkı; gezi yazısı daha çok coğrafyaya odaklanırken anı bireysel yaşantılara odaklanır.

   • Anlatım biçimi olarak açıklayıcı, betimleyici, öyküleyici ve tartışmacı anlatım kullanılabilir.

   • Dünyada Marco Polo, İbni Batuta önemli gezi yazarıdır.

   • Türk edebiyatında Evliya Çelebi, Ahmet Mithat Efendi, Mehmet Rauf, Halit Ziya Uşaklıgil gibi isimler bu türde eser vermiştir.

   • Cumhuriyet döneminde Anadolu coğrafyasını ele alan gezi yazıları artmıştır.

Örnek Metinler

• Mehmet Kemal’in Orhan Veli, Melih Cevdet ve Sait Faik ile ilgili anıları.

• Günlük türünden Salah Birsel’in yazı örnekleri.

• Aziz Nesin’in “Ter Koşusu” adlı metni.

• Vedat Günyol’un “Geldi Olayı” anısı.

• Murat Belge’nin Sofya sokakları hakkındaki gezi yazısı.

• Haldun Taner’in Taç Mahal hakkındaki gözlemleri.

Genel Değerlendirme:

8. hafta dersinde, kişisel hayatı konu alan yazı türleri detaylı incelenmiştir. Anı türü, yaşanmış geçmişe odaklanırken, günlük türü an ve duygu durumlarını anlık ve içten bir şekilde aktarır. Gezi yazısı ise hem nesnel gözlemler hem de yazarın izlenimlerini harmanlayarak farklı coğrafyaları, kültürleri okuyucuya sunar. Bu türler, hem bireysel deneyimleri hem de toplum ve tarih bilincini yansıtarak edebiyatımızda önemli yer tutar.

Kişisel Hayatı Konu Alan Metinler

1. Biyografi (Yaşam Öyküsü)

• Tanım: Kendi alanlarında tanınmış kişilerin yaşam öykülerinin araştırılıp, okuyucuya bilgi vermek amacıyla yazılan metinlerdir.

• Özellikleri:

  • Nesnel, gerçeklere bağlı ve belgelere dayalı olmalıdır.

  • Sade, anlaşılır bir dil kullanılır; abartıya ve öznel yorumlara yer verilmez.

  • Genellikle üçüncü kişi ağzından yazılır.

  • Girişte kişinin doğum tarihi, yeri, ailesi, çevresi; gelişmede eğitim, kariyer, başarılar; sonuçta ise genel değerlendirme ve varsa eser listesi yer alır.

  • Uzunlukları kısa bir fıkradan roman boyutuna kadar değişebilir.

• Türler:

  • Ansiklopedik, belgesel, edebi ve söyleşi biçiminde biyografiler bulunur.

• Türk Edebiyatında: Tanzimat’tan itibaren gelişmiş, Cumhuriyet döneminde çeşitli biçimlerde yazılmıştır.

• Örnek: Sait Faik Abasıyanık’ın biyografisi.

2. Otobiyografi (Öz Yaşam Öyküsü)

• Tanım: Kişinin kendi hayatını anlattığı yazı türüdür.

• Özellikleri:

  • Birinci kişi ağzından anlatılır.

  • Anı türüne benzer ancak daha çok yazarın kendisini merkeze aldığı kişisel bir anlatımdır.

  • Gerçeğe bağlı kalınarak yazılır ancak nesnellik beklenmez.

  • Belgesel ve edebi biçimleri vardır.

• Tarihçe: Batıda Augustine’nin 397’de yazdığı İtiraflar ilk örnek olarak kabul edilir. Rousseau’nun İtirafları otobiyografinin modern örneğidir.

• Türk Edebiyatında: Az sayıda örnek vardır (Muallim Naci, Halikarnas Balıkçısı vb.)

• Örnek: Cahit Külebi’nin çocukluk dönemini anlattığı metin.

3. Mektup

• Tanım: Bir kişiye dilek, istek ya da arzuları iletmek amacıyla yazılan yazılardır.

• Özellikleri:

  • Özel veya resmi olabilir.

  • Yazılış şekline göre özel, edebi, iş, resmi ve açık mektup türleri vardır.

  • Genellikle giriş, gelişme, sonuç bölümleri bulunur.

  • Özel mektuplarda samimi, içten bir dil kullanılır, çoğunlukla yakınlar arası yazılır.

  • Edebi mektuplar ise edebiyat dünyasının önemli belgeleri olarak kabul edilir.

  • İş mektupları resmi ve kısa, öz, ciddi bir üslupla yazılır.

  • Resmi mektuplar kamu kurumları arasında ya da vatandaşlara yönelik yazışmalardır.

  • Açık mektuplar ise kamuoyuna yönelik, gazete veya dergide yayımlanan mektuplardır.

• Örnekler: Behçet Necatigil’den aileye yazılan özel mektup; Rilke’nin edebi mektubu; iş mektubu örneği; resmi ve açık mektup örnekleri.

Genel Özet:

9. hafta dersinde kişisel hayatı konu alan metin türlerinden biyografi, otobiyografi ve mektup türleri detaylı olarak ele alınmıştır. Biyografiler, tanınmış kişilerin yaşam öykülerini nesnel ve belgelere dayalı olarak aktarır. Otobiyografi, yazarın kendi yaşamını birinci kişi ağzından anlattığı türdür ve daha öznel bir yapıdadır. Mektuplar ise iletişim amacıyla farklı tür ve biçimlerde yazılan yazılardır; özel, edebi, iş, resmi ve açık mektup gibi çeşitleri vardır. Bu türler, hem bireysel yaşamın hem de toplumsal ilişkilerin edebi ve belge değerindeki ürünleridir.

Sözlü Anlatım Türleri - I

Günlük hayatta ve çeşitli kurumlarda kullanılan sözlü anlatım türleri hem bilgi vermek hem de tartışmak amacıyla yapılır. Bu türlerin etkin ve etkili kullanımı, bireyin kendini doğru ifade etmesini sağlar. Sözlü anlatımlar genelde hazırlıklı ve hazırlıksız olarak ikiye ayrılır.

1. Açık Oturum

• Önceden belirlenen bir konu uzman bir grup tarafından bir başkan yönetiminde tartışılır.

• Konu toplumun geniş kesimini ilgilendiren güncel bir meseledir.

• 3-5 konuşmacı vardır, her biri eşit süre içinde görüş bildirir.

• Amaç ortak karara varmak değil, konunun çok yönlü ele alınmasıdır.

• Dinleyici geniştir; bazen televizyon, radyo ya da internet üzerinden de yapılabilir.

• Başkan tarafsızdır, konuşmaları yönetir ve oturum sonunda özet yapar.

• Konuşmacılar birbirlerinin görüşlerine saygılı olmalıdır.

2. Panel

• Bilimsel, sosyal veya siyasi bir konu uzmanlarca sohbet havasında değerlendirilir.

• Amaç tartışma değil, farklı görüşlerin ortaya konmasıdır.

• Konuşmacılar konuya ilişkin bilgi verir; dinleyiciler soru sorabilir.

• Panel sonunda konuşmalar toparlanır, ancak sonuç bildirilmez.

• Panelin soru-cevap bölümü varsa “forum” adını alır.

3. Forum

• Açık oturum ve panel benzeri, ancak dinleyicilerin sürece aktif katıldığı toplantıdır.

• Dinleyiciler yöneticinin kontrolüyle görüş ve sorularını ifade eder.

• Dinleyicilerin katılımı konunun dağılmasına yol açabileceği için yönetici dikkatli olmalıdır.

• Amaç, bilgi paylaşımı ve tartışmayı canlandırmaktır.

• Konuşmalar belli bir sürede sınırlandırılmaz; yönetici konuşmaları denetler.

• Dinleyici sayısı sınırsızdır.

4. Kongre (Kurultay)

• Uzman ve katılımcıların belirli konular üzerinde görüş ve araştırmalarını sundukları toplantılardır.

• Bilimsel, sanatsal ya da siyasi amaçlı olabilir.

• Sunulan bildiriler (tebliğler) bilimsel içeriklidir.

• Konuşmalar genelde belirli sürelerde, bir başkan yönetiminde yapılır.

• Kongre sonunda bir kapanış bildirisi hazırlanır.

• Bilimsel kongrelerde sunulan bildiriler daha sonra kitap halinde yayınlanabilir.

5. Çalıştay

• Uzmanların belli bir konuda derinlemesine analiz, sentez ve problem çözme amaçlı toplandığı çalışma toplantısıdır.

• Sonuçları yazılı metin haline getirilir.

6. Seminer

• Uzmanların belirli bir konuda bilgi verdiği ve bu bilgiler üzerinde tartışıldığı toplantıdır.

• Yükseköğretim kurumlarında öğrencilerin araştırma raporlarını sunduğu grup çalışması şeklinde de olabilir.

• Sunumlar slayt ve diğer görsel desteklerle yapılabilir.

7. Açılış Konuşması

• Etkinlikleri başlatmak amacıyla yapılan kısa, nazik ve sembolik anlam taşıyan konuşmalardır.

• Protokol kurallarına uygun olarak seçilen konuşmacılar tarafından yapılır.

• İçerik kısa ve öz olmalıdır.

8. Demeç

• Yetkili kişilerin halka açıklama yaptığı, kısa, açık ve anlaşılır konuşmalardır.

• Abartı ve söz dolandırmadan kaçınılır.

• Genellikle basın organlarında yer alır.

9. Miting

• Açık hava toplantılarıdır; genellikle toplumsal veya siyasi amaçlıdır.

• Bir veya birden fazla konuşmacı tarafından halka hitap edilir.

10. Brifing

• Kısa ve öz bilgi sunumu anlamına gelir.

• Özellikle kurum yetkililerinin üst düzey yöneticilere yaptığı bilgilendirmelerdir.

• Dil ve beden dili etkili kullanılmalıdır.

Örnek Çalışma Soruları ve Cevapları

• Açık oturum, panel, forum, kongre gibi sözlü anlatım türleri arasındaki farklar, özellikleri ve işleyişine yönelik çok sayıda soru bulunmaktadır.

Genel Özet:

10. hafta dersinde sözlü anlatım türleri tanıtılmış ve açıklanmıştır. Bu türler, farklı amaçlar için topluluk önünde yapılan konuşmaları kapsar. Açık oturum, panel ve forum temel türler olarak tartışılırken, kongre, çalıştay, seminer, açılış konuşması, demeç, miting ve brifing gibi diğer sözlü iletişim türleri de açıklanmıştır. Her bir türün amacına, yapısına, katılımcılarına ve yönetim biçimine dair detaylar verilmiştir.

Sözlü Anlatım Türleri - II

1. Nutuk (Söylev)

• Amaç: Belirli bir topluluğa düşünceyi açıklamak, aşılamak ve coşturarak yönlendirmek.

• Konuşmacıya “hatip” denir.

• Konuşmada ses tonu, vurgu, jest ve mimikler çok önemlidir.

• Konular siyasi, askeri, dini, ekonomik veya kültürel olabilir.

• Mustafa Kemal Atatürk’ün “Nutuk” eseri, en önemli örnektir.

• Başarılı nutuk için konuşmacının hedef kitleyi iyi tanıması ve etkili iletişim tekniklerini kullanması gerekir.

• Konuşma, kısa ve vurucu cümlelerle, açık ve net ifade edilmelidir.

2. Konferans

• Bilimsel, sanatsal veya teknik bir konuda uzman kişiler tarafından hazırlanarak sunulan bilgi verme amaçlı konuşma türüdür.

• Konuşmacı, dinleyici kitlesinin seviyesine uygun, anlaşılır ve akıcı bir üslupla konuşmalıdır.

• Konferanslarda konuşmacı önceden hazırlanır, konuşmayı ezberlemek yerine ana başlıklarla anlatır.

• Konferans genelde 45 dakika ile 1 saat arasında sürer.

• Amaç dinleyiciyi coşturmak değil, bilgilendirmektir.

• Etkili konferans için diksiyon, beden dili, ses tonu, vurgu ve zaman yönetimi çok önemlidir.

3. Münazara

• Önceden belirlenen konuda, karşıt iki görüşün jüri önünde tartışılmasıdır.

• Her grup 3-5 konuşmacıdan oluşur, konuşmalar önceden hazırlanır.

• Münazarayı bir başkan yönetir; jüri en iyi sunumu değerlendirir.

• Dil ve üslup seviyeli, saygılı olmalıdır.

• Münazara eğitici amaçlıdır; dinleme, mantıklı konuşma, eleştirel düşünme becerileri kazandırır.

• Konuşmacılar fikirlerini belge, örnek ve istatistiklerle desteklemelidir.

• Tartışma süreci konuşma, karşı argüman sunma, savunma ve soru-cevap aşamalarından oluşur.

4. Tartışma

• İki veya daha fazla kişinin karşıt düşüncelerini karşılıklı savunmasıdır.

• Seviyeli ve bilimsel delillere dayanmalıdır.

• Konu önceden belirlenir ve bir başkan tarafından yönetilir.

• Tartışma, farklı görüşlerin anlaşılması ve dinleme becerilerinin gelişimi açısından faydalıdır.

• Kırıcı, küçümseyici ifadelerden kaçınılmalıdır.

• Amaç fikirlerin kazanması değil, sürecin işletilmesidir.

5. Sempozyum (Bilgi Şöleni)

• Bilimsel ve sanatsal konularda, farklı uzmanların bir araya gelerek belirli bir temada konuştuğu akademik toplantılardır.

• Konuşmalar önceden hazırlanır ve genellikle yazılı hale getirilip yayınlanır.

• Oturumlar başkan tarafından yönetilir.

• Sempozyumlar ulusal veya uluslararası olabilir.

• Amaç konuyu tartışmak değil, açıklık ve çözüm getirmektir.

• Sempozyumlarda görsel ve poster sunumlar da yer alabilir.

6. Telekonferans

• Farklı mekânlarda bulunan kişilerin ses ve görüntü ile birbirleriyle iletişim kurduğu elektronik konferanstır.

• Mekân engelini kaldırır ve zaman ve maliyet açısından tasarruf sağlar.

• Özellikle uzaktan eğitim ve toplantılar için kullanılır.

• Teknik altyapı sağlam olmalıdır.

7. Webinar (Web Semineri)

• İnternet üzerinden yapılan, sesli, görüntülü, metin tabanlı canlı veya isteğe bağlı seminerlerdir.

• Katılımcılar anket, soru-cevap ve testlerle interaktif olarak katılabilir.

• Düşük maliyetli ve geniş erişimli eğitim ve tanıtım aracıdır.

• Webinar hazırlığında planlama, içerik seçimi, tanıtım ve teknik denetim önemlidir.

Genel Değerlendirme:

11. hafta dersinde sözlü anlatım türlerinin ikinci kısmı ele alınmıştır. Nutuk, konferans, münazara, tartışma, sempozyum, telekonferans ve webinar türlerinin amaçları, özellikleri ve uygulama şekilleri ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Özellikle etkili iletişim, hedef kitleye uygunluk, teknik altyapı ve interaktivite konuları vurgulanmıştır.

Resmî Yazışmalar

• Resmî Yazı Nedir?
  Devlet kurumları, kişiler ve özel kuruluşlar arasında iletişimi sağlamak için yazılan, "Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik"e göre tanımlanan, belge ve bilgi içerikli yazılardır. Günümüzde çoğunlukla elektronik ortamda yapılır.

• Resmî Yazışma Türleri:

  • Kurumlar arası yazışmalar

  • Kurumdan kişiye yazışmalar

  • Kişiden kuruma yazışmalar

  • Kişiden kişiye yazışmalar (örneğin iş mektupları)

• Elektronik Yazışma:
  Elektronik Belge Yönetim Sistemi (EBYS), elektronik imza ve elektronik onay kavramlarıyla devlet yazışmalarının dijitalleşmesi sağlanmıştır. Bu sistemlerle zaman, maliyet ve fiziksel alan tasarrufu sağlanır.

Dilekçe

• Kamu veya özel kurumlara istek, şikayet veya bilgi talebi için yazılan resmî mektup türüdür.

• Üç ana bölümden oluşur:

  1. Konunun kısa açıklaması

  2. İstek veya şikayetin belirtilmesi

  3. Arz/rica ifadesi ile sonuç

• Dilekçede “arz ederim” ya da “rica ederim” ifadeleri kullanılır; yazıldığı makamın hiyerarşisine bağlı olarak değişir.

• Yazım kuralları: Tek yüz A4, belirli boşluklar, mavi/siyah kalem, açık ve net dil, imza, adres ve iletişim bilgileri zorunludur.

• Dilekçe türleri: İstek dilekçesi ve şikayet dilekçesi.

Öz Geçmiş (CV)

• Bireyin eğitim, deneyim, yetenek, beceri ve kişisel bilgilerini belgeleyen kısa yazı türüdür.

• İş başvurularında kurumların adayları ön değerlendirmesine olanak sağlar.

• İçeriğinde kişisel bilgiler, eğitim, iş deneyimi, yetkinlikler, sertifikalar, referanslar gibi bilgiler yer alır.

• Form veya düz metin şeklinde hazırlanabilir.

• Bilgiler doğru, açık ve belgelendirilebilir olmalıdır.

• CV’de dinî ve politik içerikler yer almamalıdır.

• Genel olarak 1-2 sayfa olmalıdır.

Rapor

• Belirli bir konu veya olaya ilişkin araştırma sonuçlarını içeren yazılı metindir.

• Amaç, konuyu açıklamak, değerlendirmek ve gerektiğinde öneride bulunmaktır.

• Türleri: Araştırma raporu, sağlık raporu, bilirkişi raporu, faaliyet raporu vb.

• Rapor yazımında objektiflik ve bilimsel ölçüler önemlidir.

• Raporun yapısı genellikle: Başlık, sunulduğu makam, hazırlayanlar, tarih, gerekçe, giriş, gelişme, sonuç, imza, ekler ve kaynakça şeklindedir.

Tutanak

• Meclis, kurul, mahkeme gibi yerlerde söylenen sözlerin veya olayların olduğu gibi yazıya geçirilmesidir.

• Resmî belge niteliği taşır ve olay anında yazılır.

• Yazımında kronolojik düzen, imza zorunluluğu ve değişikliklerde onay şarttır.

• İki türü vardır: Toplantı tutanağı ve olay tutanağı.

• Tutanak yapısı: Başlık, giriş, gelişme, sonuç, tarih ve imza bölümlerinden oluşur.

İlan/Duyuru

• Televizyon, gazete, radyo veya internet gibi kanallarla geniş kitlelere iletilen bilgi türüdür.

• Resmî ve özel ilanlar olarak ayrılır.

• Resmî ilanlar devlet kurumları, özel ilanlar ise gerçek veya tüzel kişiler tarafından hazırlanır.

Karar

• Kurumların veya kişilerin toplantı ve araştırmaları sonucunda ulaştıkları kesin yargıların yazılı biçimidir.

• Karar yazısı; tarih, sayı, toplantı yeri, katılımcılar, alınan kararlar ve imzaları içerir.

• Karar, oy birliği veya çokluğu ile alınır ve bağlayıcıdır.

İş Mektubu

• Ticari veya işle ilgili konularda kullanılan, kısa, net ve resmi bir dille yazılan yazılardır.

• İçeriğinde gönderen bilgileri, tarih, hitap, konu, talep veya bilgi yer alır.

• Belgeler varsa eklenir.

• İş mektuplarında her istek için ayrı mektup yazılmalıdır.

Resmî Mektup

• Resmî kurumların birbirlerine veya vatandaşlara yazdıkları yazılardır.

• Dilekçeden farklı olarak tarih, sıra numarası ve konu başlığı yer alır.

• Resmî belge niteliğindedir ve yazım şekline dikkat edilir.

Akademik Yazma ve Akademik Yazı Özellikleri

• Akademik Yazma Tanımı:
  Bilimsel bilgi paylaşımını amaçlayan, ileri düzey yazma becerisi gerektiren, bilimsel dil ve kurallara uygun metin oluşturma sürecidir. Akademik yazılar, tezler, makaleler, bilimsel raporlar gibi bilimsel ürünleri kapsar.

• Özellikleri:

  • Eleştirel ve nesnel bir yaklaşım gerektirir.

  • Tutarlı ve sistematik olmalıdır.

  • Uzmanlık ve teknik bilgi ister.

  • Günlük dilden farklı, bilimsel ve resmi bir dille yazılır.

  • Okuyucusu genellikle bilim insanlarıdır.

  • Açıklama, bilgi aktarma ve ikna etme amaçlıdır.

Akademik Yazmada Etik ve Akademik Yazarlık

• Bilimsel Etik Kuralları:
  TÜBİTAK’ın yayınladığı etik kurallar; uydurma, çarpıtma, aşırma (intihal), tekrar yayım, destek veren kuruluşu belirtmeme, haksız yazarlık, yanıltıcı beyan, görev ihmalinden kaçınma gibi davranışların yapılmaması gerekir.

• Araştırmacının Özellikleri:

  • Bilim ahlakına sahip olmalı.

  • Entelektüel merakı olmalı.

  • Titiz ve sabırlı olmalı.

  • Yazım dilini iyi kullanmalı.

  • Literatür tarama, veri toplama, analiz ve kaynak gösterme becerileri gelişmiş olmalı.

Akademik Yazma Süreci

• Aşamalar:

  1. Yazmaya Hazırlık (konu seçimi, amaç belirleme, hedef kitle, yazı türü, kaynak araştırması)

  2. Yazıyı Oluşturma (bilgilerin derlenmesi, taslak oluşturma)

  3. Düzeltme (metnin gözden geçirilmesi, içerik ve dil yönünden iyileştirme)

  4. Kaynakça Hazırlama (APA stiline uygun kaynak gösterme)

  5. Kontrol Etme ve Sunum (son okuma, yazının yayımlanması)

Akademik Metin Türleri

• Akademik metinler, öğretim ve araştırma amaçlıdır, estetik kaygı taşımaz.

• Başlıca türler:

  • Makale: Bir konuyu kanıtlarla savunan yazı.

  • Bildiri: Bilimsel kongrelerde sözlü sunulan metin.

  • Tez: Üniversite öğrencileri tarafından yapılan bilimsel araştırma ürünü.

  • Rapor: Bir konu hakkında detaylı inceleme ve sonuç sunan yazı.

• Makale, bildiri ve konferans arasındaki farklar vurgulanmıştır.

Kitle İletişim Araçlarının ve Sosyal Medyanın Türkçe Üzerindeki Etkisi

• Kitle İletişim Araçlarında Türkçe:

  • Haber programlarında çok sınırlı bir sözcük dağarcığı kullanılıyor.

  • RTÜK yasası Türkçenin kurallarına uygun kullanılmasını zorunlu kılıyor.

  • Ancak, özel yayıncılıkla beraber dilde bozulmalar, yabancı kelimeler, argo, kaba ifadeler yaygınlaştı.

  • Bu durum özellikle genç kuşakların diline olumsuz yansıyor.

  • Yayımcı kuruluşların ve spikerlerin Türkçeyi doğru kullanması için eğitimler ve denetimler öneriliyor.

• Sosyal Medyada Türkçe:

  • Sosyal medya iletişiminde kısa ve hızlı paylaşımlar, yazım ve söyleyiş kurallarına dikkat edilmemesine yol açıyor.

  • Ünlü harflerin atlanması, büyük harf kullanımında kuralsızlıklar, yabancı dil etkisi belirgin.

  • Bu durum dilin yozlaşmasına neden olabilir.

  • Sosyal medyada kullanılan dil, gençler arasında özellikle etkili ve bu yüzden özen gerektirir.

Anlatım Bozuklukları

• Nedenleri: Bilgi eksikliği, dilbilgisi kurallarını bilmemek, noktalama hataları, dikkatsizlik, özensizlik gibi sebepler.

• Anlatım Bozukluğu Türleri:

  • Anlamsal Bozukluklar: Yanlış kelime kullanımı, gereksiz kelimeler, anlamca çelişen sözcükler, yanlış kullanılan atasözleri ve deyimler, sözcüğün yanlış yerde kullanılması, mantığa aykırı ifadeler.

  • Yapısal Bozukluklar: Özne eksikliği, nesne eksikliği, tümleç eksikliği, yüklem eksikliği, özne-yüklem uyumsuzluğu, ek-fiil eksikliği, çatı uyumsuzluğu, eklerin yanlış kullanımı, yanlış kurulmuş tamlamalar.

• Örnekler:

  • “Çekimser” yerine “çekingen” kullanılmalı.

  • “Elinden geleni ardına koymamak” deyimi yanlış kullanılmış.

  • “O kadar zor durumdaydı ki bırak içecek bir tas çorbayı yiyecek bir lokma ekmeği bile yoktu.” ifadesi mantık hatası içerir.

  • Eksik özneler ve nesneler, uyumsuz yüklemler gibi dilbilgisel hatalar anlatım bozukluğuna yol açar.

Alınması Gereken Önlemler

• Ana dili eğitiminin güçlendirilmesi; öğretmenlerin iyi yetiştirilmesi ve dil bilgisi öğretimine ağırlık verilmesi.

• Yabancı dille öğretimden vazgeçilmesi, ana diline önem verilmesi.

• Dil kurallarını denetleyecek yetkili kurumların etkin hale getirilmesi (Türk Dil Kurumu vb.).

• Radyo ve televizyonlarda dil eğitimi zorunluluğu ve denetimi.

• Türkçeyi doğru kullananların teşvik edilmesi, yanlış kullananlara yaptırımlar getirilmesi.

Genel Değerlendirme:
14. haftada Türkçenin kitle iletişim araçları ve sosyal medya üzerindeki durumu ve etkileri değerlendirilmiş, dilin bozulmasının sebepleri ve anlatım bozuklukları detaylıca açıklanmıştır. Bu bozuklukların önlenmesi için eğitim, denetim ve bilinçlendirme önlemleri önerilmiştir.